Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Εκπαίδευση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Εκπαίδευση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2019

Η συμβουλευτική διάσταση του εκπαιδευτικού

Σύμφωνα με τους Τρεις Ιεράρχες

Η συμβουλευτική διάσταση του εκπαιδευτικού 
του Δρ Στέφανου Χρ. Κουμαρόπουλου*  

Οι Τρεις Ιεράρχες αφομοίωσαν ό,τι καλύτερο είχε να προσφέρει στην εποχή τους η αρχαία ελληνική διανόηση με τη βίωση της χριστιανικής πίστης. Και μόνο αυτό θα έφτανε για να τους αναδείξει ως υγιή και διαχρονικά πρότυπα και κατεξοχήν συμβούλους ζωής. Γιατί τόσο η πνευματική καλλιέργεια, το ανθρωπιστικό ιδεώδες, το οποίο ανέδειξε η αρχαία Ελλάδα, όσο και η αγάπη, η ταπείνωση και η αρετή, που προέβαλλε ο χριστιανισμός, αποτέλεσαν στάση ζωής για το Μέγα Βασίλειο, το Γρηγόριο το Θεολόγο και τον Ιωάννη το Χρυσόστομο. Αυτά τα δύο στοιχεία, τη μόρφωση και την υγιή πίστη, πρώτα βίωσαν και μετά δίδαξαν οι Τρεις Άγιοι που τιμάμε σήμερα.

Ως διαχρονικοί σύμβουλοι ζωής, λοιπόν, έχουν να μας διατυπώσουν μια ολοκληρωμένη πρόταση ζωής. Ο άνθρωπος δεν ζει χωρίς νόημα ζωής και χωρίς σχέδιο ζωής θα μας έλεγαν σήμερα. Και στα δύο αυτά βασικά στοιχεία, που προσδιορίζουν την ποιότητα ζωής του ανθρώπου, τόσο η παιδεία όσο και η υγιής πίστη παίζουν πρωταρχικό ρόλο.
Να απομονώσω κάποια σημεία από κείμενα των Τριών Αγίων Ιεραρχών, που όπως θα έλεγαν, αναδεικνύουν τους παιδαγωγούς ως συμβούλους παιδιών και νέων.
Καταρχήν ο Γρηγόριος ο Θεολόγος είχε ιδιαίτερη εκτίμηση για το παιδαγωγικό λειτούργημα: «Είναι πράγματι καταπληκτικό το να καθοδηγείς ανθρώπους είναι τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών». Ενώ ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος συμπληρώνει: «Δεν υπάρχει άλλη καλλιτεχνική δημιουργία πιο μεγάλη από την αγωγή, γιατί με τι άλλο μπορεί να συγκριθεί η διάπλαση της ψυχής και της διάνοιας ενός ανθρώπου»;
Καλλιτέχνης λοιπόν και επιστήμονας ο εκπαιδευτικός κατά τους Τρεις Ιεράρχες, ο οποίος πέραν της ειδικής του κατάρτισης και αποστολής έχει καθήκον να αναδειχθεί και σε σύμβουλο για τους μαθητές του. Θα μπορούσε να υπάρξει Αγωγή χωρίς συμβουλευτικό χαρακτήρα και χωρίς καθοδήγηση σε έναν τρόπο ζωής; Η ίδια η έννοια της Αγωγής (η λέξη αγωγή ετυμολογικά προέρχεται από το ρήμα άγω που έχει μεταξύ άλλων τη σημασία του οδηγώ κατευθύνω κάποιον) σαφώς εμπεριέχει μέσα της τόσο την έννοια της καθοδήγησης όσο και τη σημασία της βελτίωσης της συμπεριφοράς, του τρόπου ζωής του εκπαιδευόμενου. Τα σχολικά μαθήματα, ως εκ τούτου, δεν εξαντλούνται μόνο σε γνώσεις και πληροφορίες. Κυρίως έχουν ως αποστολή τους, να αποτελέσουν την αρχή μιας συναρπαστικής συνάντησης των νέων ανθρώπων, της συνάντησης τους με το Νόημα της ζωής τους. Εκπαιδευτικός και σύμβουλος είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος μας λένε οι Τρεις Ιεράρχες.
Οι σημερινοί μαθητές, όπως δείχνουν οι ψυχολογικές και οι κοινωνικές έρευνες, φαίνεται να έχουν ανάγκη από μια καθοδηγητική παρουσία των εκπαιδευτικών δίπλα τους, από μια παιδαγωγική συμβουλευτική που θα δίνει προσανατολισμούς ζωής. Οι νέοι εμφανίζονται να έχουν ανάγκη την οριοθέτηση από κάποιον δυναμικό ενήλικο, που θα είναι το υποκατάστατο των γονεϊκών τους προτύπων. Ο κάθε μαθητής προσδοκάει ειδικά από τον εκπαιδευτικό-σύμβουλο παράδειγμα για να το ακολουθήσει και πρότυπο για να ταυτισθεί μαζί του. Άριστοι ψυχολόγοι και συμπαραστάτες των νέων της εποχής τους, που αποτέλεσαν και αποτελούν πρότυπα για τους νέους, ήταν οι Τρεις Ιεράρχες.
Ο Μέγας Βασίλειος, πρώτος αφιέρωσε στους νέους της εποχής του το αξεπέραστο συμβουλευτικό σύγγραμμα: «Προς τους νέους, όπως αν εξ΄ ελληνικών ωφελοίντο λόγων». Ακολούθησε ο Γρηγόριος, ο οποίος στον επιτάφιο του για τον φίλο του το Μ. Βασίλειο διδάσκει τους νέους «γιατί η παιδεία είναι το πρώτιστο αγαθό». Τέλος ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος διδάσκει τους γονείς και παιδαγωγούς της εποχής του για το «πώς δει ανατρέφειν τα τέκνα».
Η συμβουλευτική διάσταση, διακηρύσσουν οι Τρεις Άγιοι μας, συνιστά την «καρδιά» του παιδαγωγικού έργου, αφού με μετάδοση γνώσεων και βιωμάτων, ο παιδαγωγός συμβάλει στη δημιουργία των ψυχοσωματικών ικανοτήτων, που οδηγούν το νέο στην ολοκλήρωση του και στη δημιουργική ανάπτυξη του προσώπου του. Ειδικότερα θα πρέπει να επισημανθεί ότι η έννοια του «προσώπου» σήμερα αποτελεί το σκοπό, το κριτήριο και το περιεχόμενο της Παιδαγωγικής και της Συμβουλευτικής. Αυτή όμως η έννοια της παιδαγωγικής του προσώπου «ως έννοια και ως βίωμα είναι γέννημα και θρέμμα της διδασκαλίας των Τριών Ιεραρχών».
Η καθολική ανθρωπιστική αγωγή, μας υπενθυμίζουν οι Τρεις Ιεράρχες, που τιμάμε σήμερα ως προστάτες των Γραμμάτων, οφείλει να αντιμετωπίζει το μαθητή ως πρόσωπο και όχι ως ανώνυμη μονάδα που τον φορτώνει με δεξιότητες και γνώσεις για να είναι περισσότερο ανταγωνιστικός στο επάγγελμα του. Η νοηματοδότηση της ζωής των νέων για να αποφύγουν τόσο το μηδενισμό όσο και φαινόμενα παθογένειας (όπως ναρκωτικά, βία, αυτοκτονία κ.α.) δεν μπορεί να γίνει από έναν εκπαιδευτικό που είναι αποκλειστικά προσκολλημένος στις γνώσεις και στο βαθμό. Οι μαθητές έχουν ανάγκη από τους προσανατολισμούς και τις αξίες, που θα τους μεταδώσουν οι δάσκαλοί τους προκειμένου να διαμορφώσουν την προσωπική τους ταυτότητα.
Για να γίνει όμως αυτό, δηλαδή να αποτελέσει ο δάσκαλος και ο καθηγητής σύμβουλο για το παιδί και τον έφηβο θα πρέπει πρώτα να φροντίσει να δημιουργήσει μια θετική ατμόσφαιρα σύμπνοιας και συμπάθειας μέσα στην ομάδα της τάξης. Το θετικό κλίμα θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια γνήσια σχέση με όλους τους μαθητές. Η σύμπνοια, η συμπάθεια και η γνησιότητα, βασικές αρχές για τη συμβουλευτική σχέση, υπογραμμίζονται σε επιστολή του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού, ενώ στο ίδιο μήκος κύματος ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος διακηρύσσει: «Τίποτα δεν βοηθάει περισσότερο τη διδασκαλία όσο η αμοιβαία αγάπη μεταξύ του εκπαιδευτικού και του μαθητή». («Ουδέν γαρ ούτω προς διδασκαλίαν επάγωγον, ως το φιλείν και φιλείσθαι»). Χρειάζεται όπως μας λένε οι Τρεις Ιεράρχες να αναπτύσσουμε προσωπική σχέση με τους μαθητές μας για να μπορούμε να αγγίξουμε την καρδιά και το μυαλό τους.
Η πρόταση Ζωής που εκπροσωπεί ένας εκπαιδευτικός στην παιδαγωγική-συμβουλευτική σχέση είναι μια πρόκληση και πρόσκληση μαζί. Ένα κάλεσμα που σέβεται πάνω από όλα την ελευθερία του μαθητή. Η πρόταση αυτή οφείλει να αντιμετωπίζει αρνητικά την απόλυτα κατευθυντική και χωρίς τη συναίνεση του μαθητή επιβαλλόμενη καθοδήγηση, που αρνείται το δικαίωμα του μαθητή για αυτονομία και αυτοπροσδιορισμό. Η τακτική αυτή είναι μια ορθόδοξη στάση ζωής που τη συναντούμε συχνά στην Παράδοση μας.
Το απαραβίαστο της αυτονομίας και ελευθερίας του συμβουλευόμενου το διακηρύσσουν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας με πρώτο τον Μ. Βασίλειο ο οποίος γράφει: «Στο Θεό δεν είναι αρεστό εκείνο που γίνεται αναγκαστικά, αλλά εκείνο που κατορθώνεται με την αρετή. Η δε αρετή κατορθώνεται με την ελεύθερη εκλογή και όχι με τον καταναγκασμό». Στο ίδιο θέμα και σε σχέση με τη στάση του συμβούλου διαφωτιστικά είναι τα λόγια του Αγ. Ιωάννη του Χρυσόστομου: «Αυτός που συμβουλεύει αφήνει τον συμβολευόμενο να έχει την ελευθερία της επιλογής και την ευθύνη των πράξεών του».
Ο ρόλος του παιδαγωγού συμβούλου δεν είναι μόνο να βεβαιώσει για την αυτονομία τους συμβουλευoμένους, παράλληλα οφείλει να τους καταστήσει υπεύθυνους απέναντι στον εαυτό τους, απέναντι στο έργο τους, απέναντι στην οικογένεια και την κοινότητα τους. Είναι αναγκαίο οι εκπαιδευτικοί να διδάσκουν στους μαθητές τους μία Αγωγή υπευθυνότητας. Η συναίσθηση της ελευθερίας, δηλαδή του αυτεξουσίου του ανθρώπου και η συναίσθηση της ευθύνης σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο είναι χαρακτηριστικά των αληθινών χριστιανών και των ολοκληρωμένων ανθρώπων.
Ο μακαριστός γέροντας Παΐσιος, πού έδρασε συμβουλευτικά τα τελευταία χρόνια, δηλαδή στην εποχή μας, γνήσιος συνεχιστής της Παράδοσης των Τριών Ιεραρχών έλεγε: «Οι γονείς, οι πνευματικοί και οι εκπαιδευτικοί» δεν πρέπει να επεμβαίνουν στις επιλογές και τις αποφάσεις των νέων. Η απόφαση για την ζωή που θα ακολουθήσουν (οι νέοι) πρέπει να είναι δική τους. Όλοι οι άλλοι απλές γνώμες μόνον μπορούμε να εκφράσουμε και το μόνο δικαίωμα που έχουμε είναι να βοηθούμε τις ψυχές να βρουν το δρόμο τους. Μερικές φορές όταν συζητάω με νέους που προβληματίζονται πάνω στο θέμα (να διαλέξουν ποια ζωή είναι στα μέτρα τους), ενώ βλέπω την ζυγαριά προς τα πού γέρνει δεν τους το λέω, για να μην τους επηρεάσω».
Επιπλέον δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι κάποιοι σύμβουλοι προσπαθούν να απαλλάξουν τους συμβουλευόμενους από όλες τις ευθύνες τους και να φορτώσουν τις ενοχές τους στα παιδικά τους χρόνια, στο περιβάλλον που μεγάλωσαν, στους γονείς τους κ.α. Ο σύμβουλος, γράφουν οι Τρεις Πατέρες, οφείλει να έχει υπόψη του ότι η καλύτερη «αγωγή» σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι να πεισθούν οι συμβουλευόμενοι να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του Χρυσοστόμου:
«Κανείς να μην κατηγορεί κάποιον άλλον και να μεταφέρει σε άλλους την αιτία αλλά να αποδίδει τα πάντα στη δική του αδιαφορία. Και γιατί λέγω σε άλλους; Ούτε αυτόν τον διάβολο να θεωρεί ότι είναι ικανός να εμποδίσει το δρόμο τον οποίο οδηγεί στην αρετή… Κανείς δεν πρόκειται να βλάψει εκείνον ο οποίος δεν αδικεί και δεν προδίδει τον εαυτό του».
Σήμερα αρκετοί είναι οι ψυχοπαιδαγωγοί που (ακολουθώντας το παράδειγμα των Τριών Ιεραρχών, εφαρμόζουν μια συμβουλευτική που εστιάζει το ενδιαφέρον στο παρόν και στο μέλλον του βοηθούμενου προσώπου, δίνει λιγότερη σημασία στο παρελθόν και καθιστά υπεύθυνο το ίδιο το άτομο για τις συνέπειες της συμπεριφοράς και των επιλογών του. Οι αρχές της συμβουλευτικής αυτής, που από τους σύγχρονους ψυχολόγους ονομάζεται ευθυνοκεντρική συμβουλευτική ή θεραπεία της πραγματικότητας, έχουν δοκιμασθεί με πολύ θετικά αποτελέσματα σε σχολεία προκειμένου να μειωθεί η σχολική αποτυχία και έτσι είχαμε στην Αμερική, όπου εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πριν πενήντα χρόνια «σχολεία χωρίς
αποτυχία».
Στη συμβουλευτική έχουν θέση τόσο η ευρηματικότητα στην καθοδήγηση όσο και το παιδαγωγικό χιούμορ. Άλλωστε η συμβουλευτική είναι η τέχνη της κατανόησης και της καθοδήγησης με φαντασία. Όταν ο παιδαγωγός-σύμβουλος έχει αίσθηση του χιούμορ προστατεύει την πνευματική ευεξία τόσο τη δική του όσο και των μαθητών του, δημιουργεί ένα κλίμα ελευθερίας, ξεπερνάει τις εντάσεις και κάνει πιο ανθρώπινη τη σχολική πειθαρχία. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος καλεί τους παιδαγωγούς να επινοούν τρόπους πολύ χαριτωμένους ειδικά όταν πρόκειται να συμβουλεύσουν νέους ανθρώπους.
Επιπλέον η στάση του εκπαιδευτικού συμβούλου οφείλει να είναι στάση υποδοχής για όλους τους μαθητές ζωηρούς και ήσυχους, άριστους και μέτριους. Η σπλαχνική ματιά του δασκάλου πρέπει να αγκαλιάζει όλη την τάξη και όλους τους μαθητές το ίδιο.
Ιδιαίτερο ρόλο παίζει και η ενθάρρυνση του μαθητή που σε ατμόσφαιρα ελευθερίας καλείται να δοκιμάσει τις αξίες της παιδείας. Ο Άγιος Βασίλειος πολύ εύστοχα σημειώνει για τους πνευματικούς οδηγούς ότι δεν είναι εξουσιαστές αλλά σύμβουλοι. Ο εκπαιδευτικός ιδίως σήμερα δεν πρέπει να νοιώθει ως «η αυθεντία» που απευθύνεται προς τους «κατώτερους» του, τους μαθητές. Οφείλει να προσαρμοστεί στα καινούρια συμβουλευτικά και παιδαγωγικά δεδομένα. Σήμερα έχουμε περάσει από τη δασκαλοκεντρική στάση αυθεντίας στη μαθητοκεντρική (ή παιδοκεντρική) αντίληψη. Σχολιάζοντας ο ιερός Χρυσόστομος τις συστάσεις του Αποστόλου Παύλου (που είναι αξεπέραστο πρότυπο συμβούλου) προς τον Τιμόθεο γράφει: «Αυτά να συμβουλεύεις. Βλέπεις, ότι δεν προβάλλει εδώ πουθενά τη δύναμη που του έδινε η εξουσία, αλλά τη συγκατάβαση; Συμβουλεύοντας λέγει. Δεν είπε διατάσσοντας, δεν είπε δίνοντας εντολή αλλά συμβουλεύοντας».
Ο πνευματικός σύμβουλος, κατά το Μ. Βασίλειο, πρέπει να συμβουλεύει και να παιδαγωγεί με πραότητα. Η τραχύτητα και ο απότομος τρόπος, το έντονο και επιτακτικό ύφος πρέπει να αποφεύγονται, γιατί εξοργίζουν και εξαγριώνουν το συμβουλευόμενο φέρνοντας το αντίθετο αποτέλεσμα.
Ο δάσκαλος κατά τους Τρεις Ιεράρχες πρέπει κυρίως θα βοηθήσει το νέο, αν θέλει, να ανακαλύψει πώς να ζει «κατά Θεόν», δηλαδή αληθινά. Ο αληθινός τρόπος ζωής αγκαλιάζει όλες τις πτυχές της ζωής του σημερινού νέου, τις αγωνίες, τις αναζητήσεις, τους στόχους του. Γι’ αυτό ο παιδαγωγός δεν προτείνει κάποιο συγκεκριμένο μοντέλο ζωής. Το «σχέδιο ζωής» το διαμορφώνει ο κάθε νέος ξεχωριστά σύμφωνα με τις αξίες ζωής της πίστεως μας και τις προσωπικές του αναζητήσεις. Το προσωπικό σχέδιο ζωής του κάθε νέου υποστηρίζει και ο Αγ. Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός συμβουλεύοντας τους παιδαγωγούς το σεβασμό στην προσωπική πνευματική πορεία του καθενός, υποδεικνύοντας ταυτόχρονα τους πολλούς εναλλακτικούς δρόμους της σωτηρίας για τον καθένα, δηλαδή της προσωπικής ολοκλήρωσής του.
Όπως ο καλλιτέχνης αγιογράφος ο παιδαγωγός σύμβουλος πρέπει να ανακαλύψει την εσωτερική ομορφιά που κρύβει μέσα του ο κάθε μαθητής και να την προβάλλει. Η αρχή της «φιλοκαλίας», δηλαδή η αναζήτηση και αξιοποίηση της εσωτερικής ομορφιάς και των ξεχωριστών προσόντων του κάθε μαθητή είναι ο σταθερός άξονας του παιδαγωγού, που ακολουθεί την παράδοση της ελληνικής παιδείας και της ορθοδοξίας. Σύμφωνα με αυτή ως παιδαγωγός οφείλει να αποκαλύψει την ομορφιά, τα τελέντα, δηλαδή την εικόνα του Θεού που φέρει κάθε μαθητής του. Αυτή η εικόνα του Θεού του προσδιορίζει και τις δυνατότητες του να ξεπεράσει τις δυσκολίες και τα εμπόδια που ορθώνονται γύρω του.
Ταυτόχρονα ο παιδαγωγός ως σύμβουλος ζωής πρέπει να ασκεί κριτική και να μάχεται με τα κακώς κείμενα της εποχής του: Οι πνευματικοί άνθρωποι οφείλουν όχι να κοιμίζουν αλλά να διεγείρουν συνειδήσεις. Μια τέτοια στάση βλέπουμε και στους Τρεις Ιεράρχες που ασκούν έντονη κριτική κατά της οικονομικής εκμετάλευσης. Ιδιαίτερα η κριτική του Χρυσοστόμου κατά των άσπλαχνων πλουσίων δεν ήταν περιστασιακή, αλλά μόνιμη και συστηματική, γιατί τραγική ήταν η κατάσταση των φτωχών. Οι πλούσιοι όμως δυσανασχετούσαν. Ο Χρυσόστομος επιτίθεται εναντίον των πλουσίων εξηγώντας τις θέσεις του: «Μου λένε: Πάλι με τούς πλουσίους; Απαντώ: πάλι και σεις με τούς φτωχούς; Εσείς δεν χορταίνετε να κατατρώτε και να καταδαγκώνετε τούς φτωχούς. Έτσι κι εγώ δε χορταίνω στην προσπάθειά μου για να σας διορθώνω. Μου ξαναλένε• συνέχεια εσύ θα κολλάς στους πλουσίους; Μα κι εσύ συνέχεια κολλάς στο φτωχό». Και συνεχίζει: «Πάντοτε λέω, ότι δεν καταφέρομαι εναντίον του πλουσίου, αλλά κατά του άρπαγα. Άλλο πλούσιος και άλλο άρπαγας. Άλλο εύπορος κι άλλο πλεονέκτης.... Και οι πλούσιοι είναι παιδιά μου και οι φτωχοί είναι παιδιά μου».
Δυστυχώς σήμερα, κάποιες φορές, έχουμε συμβούλους ψευτομεσίες, «συμβούλους γκουρού» ή και δήθεν «γεροντάδες», οι οποίοι θέλγονται από το πλήθος των οπαδών που τους ακολουθούν τυφλά. Οι οπαδοί αυτοί, μάλιστα, είναι έτοιμοι ακόμη και να θυσιαστούν γι’ αυτούς τους ψευτοθεούς. Ο κόσμος μας είναι γεμάτος από «καθοδηγητές», που έχουν ανάγκη και επιζητούν ανάπηρα πνευματικά και ηθικά άτομα για να τα «κατευθύνουν» ως ρομπότ. Οι παιδαγωγοί, ως σύμβουλοι που είναι, πρέπει να προειδοποιήσουν τους μαθητές τους ότι υπάρχουν σήμερα πολλοί ψευτοσύμβουλοι οι οποίοι βλάπτουν σοβαρά την αληθινή πίστη στο Θεό, την πνευματική και ψυχική υγεία. Οι ψευτοσύμβουλοι αυτοί είναι προϊόντα της δικής τους φαντασίωσης για επιβολή και έλεγχο των άλλων και όχι μιας υγιούς συμβουλευτικής σχέσης. Ευτυχώς υπάρχουν οι Τρεις Ιεράρχες, που είναι τα αυθεντικά πρότυπα συμβούλων, που με το παράδειγμά τους μας οδηγούν και μας στηρίζουν στη γνήσια παράδοση μας.
Για τους παραπάνω λόγους επιβάλλεται κι ο ίδιος ο σύμβουλος όσο σοφός και αποτελεσματικός και αν αισθάνεται να σχετικοποιήσει το ρόλο του. Η αλαζονεία του «αλάθητου» συμβούλου, που έχει μεγάλη ιδέα για τη συμβουλευτική του, είναι για την συμβουλευτική μας παράδοση παράδειγμα για αποφυγή. Αντίθετα όλοι οι αληθινοί σύμβουλοι στο χώρο της αρχαίας Ελλάδας και στη συνέχεια της Ορθοδοξίας χαρακτηρίζονταν από αυτογνωσία και κυρίως από ταπείνωση. Υπόδειγμα ταπεινού και συνετού συμβούλου μας υποδεικνύει ο Μ. Βασίλειος τον Απόστολο Παύλο, ο οποίος δίδει γνώμη ως «ηλεημένος υπό Κυρίου». Ο Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος ακολουθεί το ίδιο παράδειγμα συμβουλεύοντας τα πνευματικά του παιδιά με αυτογνωσία, αυτομεμψία και ταπείνωση.
Συχνά ο σύμβουλος οφείλει να σιωπά ή να αρνείται τη βοήθεια του, όπου βλέπει ότι δεν μπορεί ή δεν επαρκεί για να συμβουλεύσει κάποιον μαθητή. Ο παιδαγωγός ούτε μπορεί ούτε πρέπει να επιδιώκει να συμβουλεύει σε όλα τα θέματα. Όπου κρίνει πρέπει να παραπέμπει είτε σε συναδέλφους του παιδαγωγούς είτε και σε ειδικότερους από εκείνον. Στόχος του παιδαγωγού είναι σταδιακά να παραμερίζει, ώστε ο συμβουλευτικός του ρόλος να γίνεται περιττός, αφού ο ίδιος ο συμβουλευόμενος μαθητής θα αναλαμβάνει την ευθύνη της καθοδήγησης του. Γράφει σχετικά ο Χρυσόστομος: «Το μεγαλύτερο εγκώμιο ενός παιδαγωγού είναι το να μην χρειάζεται πλέον ο μαθητής του την καθοδήγησή του, επειδή μέσα από τη διαδικασία της εκπαίδευσής του έφτασε στην ωριμότητα και στην αυτοαγωγή».
Ας κρατήσουμε στο νου και την καρδιά μας τα φωτεινά παραδείγματα αλλά και λόγια των Τριών Ιεραρχών, ώστε δι ευχών τους να αναδειχθούμε σε πραγματικούς συμβούλους για τους μαθητές μας, δηλαδή σε αληθινούς δασκάλους.
.............................................
*Ο Στέφανος Χρ. Κουμαρόπουλος είναι Θεολόγος Καθηγητής, Διδάκτορας  Πανεπιστημίου Αθηνών με ειδίκευση σε θέματα ψυχοπαιδαγωγικής συμβουλευτικής και πρώην Υπεύθυνος Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων  Δ΄Αθήνας.

Σάββατο 22 Δεκεμβρίου 2018

Για μια Παιδεία Ανθρωπιάς

«Σε αυτό τον κόσμο που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται τους άλλους. Πρέπει να αναζητήσουμε τον Άνθρωπο, όπου κι αν βρίσκεται». Γιώργος Σεφέρης

Όταν ο αρχαίος φιλόσοφος Διογένης γύριζε όλη την ημέρα στους δρόμους Αθήνας, κρατώντας ένα φανάρι και λέγοντας το περίφημο «Άνθρωπο ζητώ», πιθανότατα δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι η φράση αυτή θα αποδεικνυόταν τόσο επίκαιρη χιλιάδες χρόνια μετά. Και αυτό γιατί, καθώς η ανθρωπότητα βαδίζει ολοταχώς προς την Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση, φαίνεται ότι εξακολουθεί να ζητάει εναγωνίως όλο και περισσότερο τον Άνθρωπο. 

Σε μία εποχή εκπληκτικών ταχυτήτων και απίστευτων υλικών κατακτήσεων φαντάζει βεβαίως παράξενο να αναζητούμε ακόμη το ανθρώπινο στοιχείο. Πού ακριβώς βρίσκεται όμως το ηθικό στίγμα της εποχής μας; Σε αυτή τη διαρκή περιπλάνησή του στο χρόνο ο άνθρωπος δείχνει να έχει χάσει το δρόμο. Και αυτό γιατί μπορεί να έγινε υπεράνθρωπος μέσα από τις τεράστιες δυνατότητες που του εξασφάλισε η τεχνολογία, λησμόνησε όμως ότι πρέπει να παραμείνει Άνθρωπος. Τα αναρίθμητα λάθη του παρελθόντος που οδήγησαν σε μεγάλους πολέμους, τεράστιες καταστροφές αλλά και κοινωνικές αδικίες δεν κατάφεραν δυστυχώς να λειτουργήσουν αποτρεπτικά. Ταυτόχρονα, η αλματώδης πρόοδος δεν συνοδεύτηκε από μια αντίστοιχη αναβάθμιση της ηθικής μας ποιότητας.

Μπορεί να αυξήθηκε το κεφάλαιο των γνώσεών μας, όμως μειώθηκε το κεφάλαιο της ανθρωπιάς μας, καθώς η πρόοδος έγινε αυτοσκοπός αντί να τεθεί στην υπηρεσία του ανθρώπου. Σήμερα η ανθρωπότητα μπορεί να καμαρώνει για τα υψηλά επιστημονικά και τεχνολογικά της επιτεύγματα θα έπρεπε όμως να αισθάνεται βαθύτατη ντροπή για καθημερινή καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε διάφορα σημεία του πλανήτη.

Μια σειρά από τραγικές αντινομίες εξακολουθούν δυστυχώς να στιγματίζουν την εποχή μας. Ένας ανεπτυγμένος κόσμος που ζει  προκλητικά εις βάρος του Τρίτου Κόσμου και μια σειρά από σοβαρά παγκόσμια προβλήματα που εξακολουθούν να ταλανίζουν ως σύγχρονες μάστιγες την ανθρωπότητα. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να εξηγηθεί ότι σε μια εποχή αλματώδους εξέλιξης  εκατομμύρια συνάνθρωποί  μας εξακολουθούν να έρχονται αντιμέτωποι καθημερινά με την πείνα, τη φτώχεια, την εξαθλίωση και την αδυναμία πρόσβασης σε πόσιμο νερό; Πώς είναι δυνατόν στον αιώνα της ψηφιακής επανάστασης να υπάρχουν εκατομμύρια αναλφάβητοι ενήλικες αλλά και παιδιά κυρίως στις χώρες της Ασίας και της υποσαχάριας Αφρικής; 

Με πόση ευκολία μπορεί να δεχθεί  κανείς πως εκατομμύρια κορίτσια κυρίως στην Ινδία και την Κίνα θεωρούνται «αγνοούμενα» λόγω της βρεφοκτονίας και της επιλεκτικής άμβλωσης; Ποιος τέλος θα μπορούσε να πιστέψει ότι η ανθρωπότητα μετά από δύο καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους εξακολουθεί να βιώνει τις τραγικές συνέπειες του πολέμου σε αρκετές γωνιές του πλανήτη;

Τα παραπάνω αποτελούν δυστυχώς ελάχιστα μόνο παραδείγματα καταπάτησης των στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων που επιβεβαιώνουν απλώς την περίφημη φράση του Χέγκελ, σύμφωνα με την οποία «το μόνο που διδάσκει η ιστορία είναι ότι δε διδασκόμαστε τίποτα από αυτή». 

Μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον των έντονων ανισοτήτων και των προκλητικών  αντιθέσεων το σύγχρονο σχολείο δεν μπορεί  να παραμένει ουδέτερο. Η παιδεία με την πραγματική και όχι με την τρέχουσα του όρου σημασία οφείλει να δίνει μια καθημερινή μάχη για την μεταμόρφωση του ανθρώπου σε Άνθρωπο. Εξάλλου, αυτό είναι και  το αληθινό νόημα της μόρφωσης, να οδηγεί στην μεταμόρφωση στην ανόρθωση των ψυχών στην έννοια του «άνω θρώσκειν», όπως υπαγορεύει και η ετυμολογική ανάλυση της λέξης άνθρωπος. Το σύγχρονο σχολείο δεν μπορεί να αποσκοπεί απλώς στο να δώσει ένα καλό επαγγελματία στην κοινωνία αλλά κυρίως ένα σωστό άνθρωπο. 

Σε μια εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι έχουν πάψει να σκέφτονται, είναι χρέος του εκπαιδευτικού μας συστήματος να καλλιεργεί στους μαθητές όχι μόνο γνώσεις αλλά και γνώμη. Να προετοιμάζει ανθρώπους που δεν θα εγκλωβίζονται στα στενά όρια του εαυτού τους αλλά θα έχουν ανοιχτές τις κεραίες τους, για να συλλαμβάνουν τα μηνύματα της εποχής τους. Να διαμορφώνει ανθρώπους ελεύθερους και κατά συνέπεια υπεύθυνους. 

Το σημερινό  σχολείο οφείλει να κηρύξει τον πόλεμο κατά της αδιαφορίας που μεταβάλλει τους μαθητές σε παθητικούς δέκτες χωρίς κρίση για αυτά που συμβαίνουν γύρω τους. Θα πρέπει να ενθαρρύνει την έννοια της συμμετοχής που αποτελεί την πεμπτουσία της λειτουργίας του δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Να καλλιεργεί την αξία του εθελοντισμού και της αλληλεγγύης απέναντι σε κάθε συνάνθρωπό μας που έχει ανάγκη. Να ενισχύει την ευαισθητοποίηση των μαθητών απέναντι στα διάφορα κοινωνικά ή περιβαλλοντικά ζητήματα και να τους ωθεί να αναλαμβάνουν  ενεργό δράση για την αλλαγή του σύγχρονου κόσμου. Με λίγα λόγια να διαμορφώνει τον πολύπλευρο άνθρωπο, τον Homo Universalis και όχι έναν αυριανό  Homo Robato (άνθρωπο ρομπότ). 

Για να επιτύχει όμως όλους αυτούς τους στόχους το σημερινό σχολείο, απαιτείται μια πολύ βασική προϋπόθεση. Οι σημερινοί νέοι μεγαλώνοντας μέσα σε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα ατομικιστικού ωφελιμισμού και ζώντας μέσα σε μια βαθιά ανταγωνιστική  αλλά και εγωιστική κοινωνία, είναι ανάγκη να στραφούν κάποια στιγμή από το «εγώ» στο «εμείς». Δεν αρκεί να ενημερώνονται και να ενδιαφέρονται αποκλειστικά και μόνο για τα δικά τους δικαιώματα. 

Θα χρειαστεί  κάποια στιγμή να αγωνιστούν και για τα δικαιώματα του άλλου. Και αυτός ο άλλος μπορεί να είναι είτε ο διπλανός τους είτε ένας άνθρωπος άγνωστος σε αυτούς. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα λοιπόν πρέπει να καλλιεργήσει την ευαισθησία για τον συνάνθρωπο. Να βοηθήσει τους νέους να συναισθανθούν το βαθύτερο νόημα των στίχων του ποιητή Τζόν Ντόνν:  «Κάθε ανθρώπου θάνατος είναι και δικός σου θάνατος. Γι’ αυτό ποτέ μην στέλνεις να ρωτήσεις για ποιον χτυπάει η καμπάνα. Χτυπάει για σένα».

 Χρειάζεται όμως και κάτι ακόμα. Τα σημερινά παιδιά πρέπει να συνειδητοποιήσουν πως  απολαμβάνουν μια σειρά δικαιωμάτων που κατακτήθηκαν μέσα από τον αγώνα όλων των προηγούμενων γενιών. Έχουν κληρονομήσει ένα κοινωνικό κεφάλαιο δικαιωμάτων που σχηματίστηκε μέσα από τις καταθέσεις όλων των προηγούμενων και το οποίο οφείλουν όχι απλώς να το διατηρήσουν αλλά και να το επαυξήσουν. Για να συμβεί όμως αυτό, δεν αρκεί απλώς να διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Θα πρέπει να ανταποκρίνονται και στις υποχρεώσεις τους. Γιατί η ύπαρξη των δικαιωμάτων στηρίζεται στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων. 

Στηρίζεται όχι στη νοοτροπία του «θέλω» αλλά στη νοοτροπία του «δίνω». Βασίζεται στην έννοια της ευθύνης που αποτελεί την θεμελιώδη αρχή του δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Γι’ αυτό και όταν ορισμένοι ανεγκέφαλοι νεαροί καταστρέφουν το άγαλμα ενός Ρήγα ή ενός Κοραή θα πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν ασεβούν απλώς απέναντι στην Ιστορία. Ασεβούν απέναντι στα ίδια τους τα δικαιώματα που διαμορφώθηκαν μέσα από τις θυσίες του παρελθόντος.

Χρειαζόμαστε λοιπόν μια άλλη Παιδεία που να μη φοβάται να μιλήσει στα παιδιά για τα δικαιώματα αλλά και για τις υποχρεώσεις τους. Μια Παιδεία που θα προετοιμάζει το μέλλον χωρίς να φοβάται το παρελθόν. Μια Παιδεία που θα καλλιεργεί στους νέους γνώσεις και δεξιότητες αλλά με γνώμονα το σεβασμό στις μεγάλες πανανθρώπινες αξίες. Μια Παιδεία  που θα αναγνωρίζει την μοναδικότητα του ατόμου αλλά ταυτόχρονα θα αναδεικνύει τη σημασία της υγιούς συλλογικότητας. 

Μια Παιδεία  που θα ισοδυναμεί με το άναμμα μιας φλόγας στις ψυχές των νέων ανθρώπων για  ένα καλύτερο αύριο. Εκεί πρέπει να δοθεί η μάχη. Γιατί όπως λέει και ο ποιητής, «αν δεν καώ εγώ, αν δεν καείς εσύ, αν δεν καούμε εμείς, πώς θα γεννούν τα σκοτάδια φως»;

Αντώνιος Σ. Ψύρης
Φιλόλογος-Ιστορικός
Διευθυντής Γυμνασίου Εκπαιδευτηρίων Δούκα

https://www.protothema.gr/blogs/adonis-psuris/article/849518/gia-mia-paideia-anthropias/

Πέμπτη 28 Σεπτεμβρίου 2017

Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα…

  1. Φωτογραφία του Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος.
  2. Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα…
    Σήμερα βγήκαν τα αποτελέσματα των Πανελληνίων εξετάσεων 2017. Συγχαρητήρια στον τρίτο γιό μου τον Αλέξανδρο!!! ...Δεν πέρασε Πουθενά!!! Μπράβο που "απέτυχε". Μια χαρά. Κι αν πετύχαινε πάλι μπράβο θα του έλεγα γιατί ήθελε πολύ την σχολή της Πληροφορικής. Αλλά και τώρα που δεν τα κατάφερε, είναι όλα όμορφα. Και είμαι το ιδιο περήφανος γι αυτόν, και στην επιτυχία μα ιδιαιτέρως στην αποτυχία του.
    Οι μεγάλες στιγμές στην ζωή μας συγγενεύουν με μεγάλες ατυχίες και αποτυχίες. Όταν μικρέ μια μέρα θα κοιτάξεις πίσω την ζωή σου, και πλέον θα έχεις ώριμα μάτια θα δεις οτι τα λάθη, οι ήττες και οι αποτυχίες, σε προχώρησαν μπροστά και σε ώθησαν για κάτι άλλο που ήξερε ο Θεός μα εσύ τότε ούτε καν φανταζόσουν. Ο Steve Jobs είχε πει σε αποφοίτους, «Δεν υπάρχει αυτό που αποκαλούμε αποτυχία - αποτυχία είναι απλά η ζωή που προσπαθεί να μας αλλάξει κατεύθυνση…» Εγω θα πρόσθετα ο Θεός που ανοίγει άλλους παράδοξους δρόμους. Και η αγαπημένη πονεμένη και «αποτυχημένη» Σαρλότ Ράμπλινγκ, μας φωνάζει μέσα από την δοξασμένη και πληγωμένη της ζωή, «οτι είμαστε εδώ το οφείλουμε σ΄αυτές τις στιγμές που μας δυσκόλεψαν. Αυτές οι στιγμές είναι η προίκα της ζωή μας...»
    Γι αυτό θέλω να σου πω ότι δεν είμαι περήφανος μόνο στις επιτυχίες σου μα και στις φαινομενικές ήττες σου, γιατί αγαπώ αυτό που είσαι και οχι εκείνο που ήθελε ο εγωισμός μου να είσαι. Και γιατί αγαπώ εσένα, με όλα τα σημάδια της διαδρομής σου, που πίστεψε με δεν κρίθηκε σήμερα, απλά σήμερα ξεκίνησε. Και να σου πω και κάτι; Ποτέ δεν θα σε χρησιμοποιούσα για να νιώσω εγω "επιτυχημένος". Δεκανίκι του δικό μου κενού δεν θα γινόσουν ποτέ. Σε αγαπώ γι αυτό που είσαι!!!
    Να θυμάσαι μικρέ, οτι στα λάθη μας μαθαίνουμε, και οτι για να φτάσεις στον παράδεισο θα χρειαστεί να περάσεις πολλές φορές από την κόλαση. Καλό ταξίδι ζωης...
    Σήμερα βγήκαν τα αποτελέσματα των Πανελληνίων εξετάσεων 2017. Συγχαρητήρια στον τρίτο γιό μου τον Αλέξανδρο!!! ...Δεν πέρασε Πουθενά!!! Μπράβο που "απέτυχε". Μια χαρά. Κι αν πετύχαινε πάλι μπράβο θα του έλεγα γιατί ήθελε πολύ την σχολή της Πληροφορικής. Αλλά και τώρα που δεν τα κατάφερε, είναι όλα όμορφα. Και είμαι το ιδιο περήφανος γι αυτόν, και στην επιτυχία μα ιδιαιτέρως στην αποτυχία του.
    Οι μεγάλες στιγμές στην ζωή μας συγγενεύουν με μεγάλες ατυχίες και αποτυχίες. Όταν μικρέ μια μέρα θα κοιτάξεις πίσω την ζωή σου, και πλέον θα έχεις ώριμα μάτια θα δεις οτι τα λάθη, οι ήττες και οι αποτυχίες, σε προχώρησαν μπροστά και σε ώθησαν για κάτι άλλο που ήξερε ο Θεός μα εσύ τότε ούτε καν φανταζόσουν. Ο Steve Jobs είχε πει σε αποφοίτους, «Δεν υπάρχει αυτό που αποκαλούμε αποτυχία - αποτυχία είναι απλά η ζωή που προσπαθεί να μας αλλάξει κατεύθυνση…» Εγω θα πρόσθετα ο Θεός που ανοίγει άλλους παράδοξους δρόμους. Και η αγαπημένη πονεμένη και «αποτυχημένη» Σαρλότ Ράμπλινγκ, μας φωνάζει μέσα από την δοξασμένη και πληγωμένη της ζωή, «οτι είμαστε εδώ το οφείλουμε σ΄αυτές τις στιγμές που μας δυσκόλεψαν. Αυτές οι στιγμές είναι η προίκα της ζωή μας...»
    Γι αυτό θέλω να σου πω ότι δεν είμαι περήφανος μόνο στις επιτυχίες σου μα και στις φαινομενικές ήττες σου, γιατί αγαπώ αυτό που είσαι και οχι εκείνο που ήθελε ο εγωισμός μου να είσαι. Και γιατί αγαπώ εσένα, με όλα τα σημάδια της διαδρομής σου, που πίστεψε με δεν κρίθηκε σήμερα, απλά σήμερα ξεκίνησε. Και να σου πω και κάτι; Ποτέ δεν θα σε χρησιμοποιούσα για να νιώσω εγω "επιτυχημένος". Δεκανίκι του δικό μου κενού δεν θα γινόσουν ποτέ. Σε αγαπώ γι αυτό που είσαι!!!
    Να θυμάσαι μικρέ, οτι στα λάθη μας μαθαίνουμε, και οτι για να φτάσεις στον παράδεισο θα χρειαστεί να περάσεις πολλές φορές από την κόλαση. Καλό ταξίδι ζωής...
           π. Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος

Δευτέρα 11 Απριλίου 2016

Εβδομάδα Δράσης για την Εκπαίδευση Απρίλιος 2016

                                       Ζωγραφίζοντας με το στόμα, ή με το αριστερό χέρι!
                                             ΤάξηΑ, Β Λυκείου 63 ΓΕΛ Αθηνών , Α Λυκείου
                                                              1ου ΕΠΑΛ Αθηνών
















Πέμπτη 17 Μαρτίου 2016

Ενδοσχολική βία: μορφές, αίτια και συνέπειες για τη ζωή του παιδιού

        
                   


     Η Ελληνική κοινωνία και η εκπαιδευτική κοινότητα τα τελευταία χρόνια με ανησυχία παρακολουθούμε την ένταση και έξαρση του φαινομένου της σχολικής βίας. Ακραία όσο και συγκλονιστικά γεγονότα έρχονται να μας προβληματίσουν και ίσως να μας αφυπνίσουν. Κορυφαία από αυτά, πριν κάποια χρόνια, η περίπτωση του Άλεξ  Μεσχισβίλι στη Βέροια, το σώμα του οποίου ποτέ δε βρέθηκε και βέβαια η περσινή αυτοκτονία; του νεαρού φοιτητή Βαγγέλη Γιακουμάκη στη γαλακτοκομική σχολή Ιωαννίνων, συγκλόνισαν την κοινή γνώμη και ανάγκασαν τους ειδικούς (εκπαιδευτικούς, υπουργείο παιδείας, ψυχολόγους, κοινωνικούς φορείς και  επιστήμονες ) να πάρουν θέση και να λάβουν έστω και αργά κάποια μέτρα, ένα από τα οποία είναι η ποινικοποίηση πλέον της σχολικής βίας.
    Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού δεν είναι καινούριο, υπήρχε πάντα στη σχολική πραγματικότητα με  εκδηλώσεις όπως  πειράγματα, χειρονομίες, χαρακτηρισμούς,  και σε κάποιες περιπτώσεις, σωματική κακοποίηση. Εκείνο που άλλαξε σήμερα είναι η αύξηση της συχνότητας και τα σοβαρότερα περιστατικά των τελευταίων ετών, με ολέθριες συνέπειες για τη ζωή των θυμάτων.
   Αν κάνουμε μια προσπάθεια να ορίσουμε τι ακριβώς είναι ο σχολικός εκφοβισμός, θα λέγαμε ότι είναι κάθε πράξη μέσα στο σχολικό πλαίσιο,  που είναι προμελετημένη, έχει συχνότητα, επιδρά στη ζωή και στη συμπεριφορά κάποιου( θύμα) και έχει κάποιον υπεύθυνο ( θύτης). Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ότι η σχολική βία δεν παρατηρείται μόνο στην ελληνική σχολική ζωή αλλά διεθνώς. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους εκδηλώνεται η βία στα σχολεία όλων των βαθμίδων. Μορφές της είναι η σωματική, ψυχολογική συναισθηματική και ηλεκτρονική  βία, δηλαδή χτυπήματα, απειλές, εκβιασμός, πειράγματα, παρατσούκλια, φήμες, κοροϊδία, κοινωνικός αποκλεισμός, σεξουαλική παρενόχληση και εκβιασμός μέσα από το διαδίκτυο ή τα  μηνύματα από κινητά τηλέφωνα. Η ηλεκτρονική βία (βίντεο, φωτογραφίες, εκβιασμοί από το διαδίκτυο ή τα  μηνύματα από κινητά τηλέφωνα) είναι ιδιαίτερα συχνό φαινόμενο μεταξύ μαθητών λυκείου, ενώ η σωματική και η λεκτική συνηθίζεται στις μικρότερες βαθμίδες( δημοτικό, γυμνάσιο).
    Αναζητώντας τους λόγους καθώς και τα αίτια της εκδήλωσης της σχολικής βίας, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε στη βία που καθημερινά εισπράττουν τα παιδιά και προβάλλεται  με πολλούς τρόπους ( ειδήσεις, ταινίες, διαδίκτυο, τηλεόραση, κοινωνική ζωή), στην  οικονομική και ηθική κρίση,  στις κοινωνικές ανισότητες, στο καταπιεστικό και βαθμοθηρικό εκπαιδευτικό μας σύστημα, στην έλλειψη επικοινωνίας και υποστήριξης από την οικογένεια, στις ρατσιστικές αντιλήψεις και στην αμφισβήτηση όλων των θεσμών και αξιών που παρατηρείται στην εποχή μας.
   Οι συνέπειες για τη ζωή των παιδιών – θυμάτων είναι πολυδιάστατες και χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή και αντιμετώπιση από το σχολείο, τους γονείς και ειδικούς. Τα παιδιά που είναι θύματα σχολικής βίας, εμφανίζουν συχνά, κατάθλιψη, κατάπτωση, θυμό, χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος, διατροφικές διαταραχές, μαθησιακές δυσκολίες, σχολική αποτυχία και χαμηλές επιδόσεις , ελλειμματική προσοχή, προβλήματα στις μετέπειτα σχέσεις τους, απομόνωση και ψυχοσωματικά συμπτώματα.  Όλα αυτά βέβαια έχουν συσχέτιση και με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τη ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού, καθώς και τη μορφή του εκφοβισμού.
    Οικογένεια, σχολείο και πολιτεία δεν μπορούν να αγνοούν τις συνέπειες για τη ζωή των παιδιών και τους κινδύνους της σχολικής βίας. Δεν αρκεί να υπάρχει η 6η Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του Σχολικού Εκφοβισμού, η κάθε μέρα στη ζωή ενός παιδιού θα πρέπει να είναι χαρούμενη και δημιουργική, χωρίς εντάσεις προβλήματα και βία. Η οικογένεια και ιδιαίτερα οι γονείς, θα πρέπει να είναι κοντά στα παιδιά και να αφουγκράζονται τις δυσκολίες και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν  στην καθημερινότητα τους. Αν παρατηρήσουν κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα, ή ενημερωθούν από τα παιδιά τους για περιστατικό σχολικής βίας, θα πρέπει να αναζητούν τη συνεργασία με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς και αν χρειαστεί και τη βοήθεια ειδικών παιδοψυχολόγων.  Το σχολείο, σαν σύστημα, θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίζει με τις κατάλληλες στρατηγικές τα κρούσματα σχολικής βίας, ενισχύοντας και επιβραβεύοντας τη συνεργασία, το ομαδικό πνεύμα και την αρμονική συνύπαρξη μεταξύ των μαθητών και τις καλές συμπεριφορές, μέσα από αθλητικές, πολιτιστικές και εθελοντικές δράσεις. Απαραίτητη κρίνεται σε αυτό το σημείο η εισαγωγή του θεσμού του σχολικού ψυχολόγου και κοινωνικού λειτουργού σε κάθε σχολείο, σε καθημερινή  βάση. Τέλος  υποχρέωση της πολιτείας είναι να εξασφαλίζει για όλα τα παιδιά, τις δομές, τις συνθήκες και τα μέσα που θα τα βοηθούν να προοδεύουν, να είναι υγιή ψυχικά και σωματικά και ευτυχισμένα. Οφείλει επομένως να ενημερώνει, να επιμορφώσει εκπαιδευτικούς και γονείς και να επιτηρεί  το εκπαιδευτικό έργο στην πορεία του παρέχοντας κάθε δυνατή βοήθεια σε όλα τα επίπεδα.

Παρακάτω παρατίθενται τηλεφωνικές γραμμές στήριξης για παιδιά και εφήβους και ηλεκτρονικές διευθύνσεις για περαιτέρω ενημέρωση και επικοινωνία.
116111,τηλεφωνική  γραμμή υποστήριξης
801-801-1177, Μίλα μη φοβάσαι
http://www.antibullyingnetwork.gr/page.aspx?id=106
1. Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου. 
www.epsype.gr 

2. Υπουργεί Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων
www.minedu.gov.gr/

3. Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
www.neagenia.gr 

4. Συνήγορος του Πολίτη, με την ιδιότητά του ως Συνήγορος του Παιδιού
www.0-18.gr 

5. Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος – Ένωση Ψυχιάτρων Παιδιών και Εφήβων
www.hscap.gr 

6. Παιδοψυχιατρική Κλινική Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»
www.child-psychiatry.med.uoa.gr

7. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
www.eled.auth.gr 

8. Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού – Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας
www.ich-mhsw.gr 

Κατερίνα Βαρέλα,
Μ.ed, Θεολόγος  


     

Πέμπτη 28 Μαΐου 2015

Το σχολείο των ονείρων μας...


Παγκόσμια Εβδομάδα Δράσης για την Εκπαίδευση


     Η συμμετοχή μας στη Παγκόσμια εκστρατεία της Actionaid 2015 για την εκπαίδευση.
     Να ευχαριστήσω τους μαθητές και τις μαθήτριες του 4ου ΓΕΛ Ζωγράφου για τη συμμετοχή
     τους και τη βοήθειά τους στην ολοκλήρωση της δράσης.
     Ενώσαμε τις φωνές μας με τα παιδιά σε όλο τον κόσμο και διεκδικούμε ... 
     Θέλουμε εκπαίδευση που να ....ελευθερώνει!


Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2015

"Από το δικό μου, Κυρία!" - Μικρή συμβολή στον εορτασμό της ημέρας των εκπαιδευτικών

"Από το δικό μου, Κυρία!" - Μικρή συμβολή στον εορτασμό της ημέρας των εκπαιδευτικών


Υπέρ αναμνήσεως μιας υπέροχης δασκάλας

"..... Το Δεκέμβρη του 1943, αρχή ενός ακόμα χειμώνα πείνας και παγωνιάς, άχνισε κάτι ζεστό ξαφνικά στην αυλή του σχολείου μας. 'Ηταν ένα μεγάλο καζάνι και μέσα είχε συσσίτιο για τα παιδιά.
      Γύρισα στο σπίτι περήφανη, κρατώντας με προσοχή ένα τενεκεδάκι γεμάτο σούπα πηχτή.
    «Γιατί δεν την έτρωγες στο σχολείο, καρδούλα μου;» λαχτάρισε η μάνα μου. «Αν σου χυνόταν στο δρόμο;»
    «Θα φάτε λίγη σούπα κι εσείς, αλλιώς δεν τρώω καθόλου», δήλωσα ορθά κοφτά.
     «Το ίδιο κι εγώ», φώναξε ο Μάνος, ο αδερφός μου.
       Κι έτσι γινόταν από κείνη τη μέρα σε κάθε συσσίτιο που κουβαλούσαμε οι δυο μας από το σχολείο.
       Η σούπα ερχόταν τακτικά, πάντα η ίδια, άνοστη και πηχτή. 'Ωσπου μια μέρα, μας μοίρασαν κάτι ξεχωριστό. Μπήκαμε στη γραμμή και μας έβαλαν στα τενεκεδάκια  κάτι σα μέλι, αλλά σκούρο κοκκινωπό. "Γλυκόζη" το είπαν. Βουτούσαν τα παιδιά το δάχτυλο στη γλυκόζη, το έγλειφαν με απόλαυση και γελούσαν ευτυχισμένα, πειράζονταν μεταξύ τους.
       ΄Ενα μεσημέρι, γυρίζοντας ο αδερφός μου από το σχολείο, δεν ήθελε να βάλει μπουκιά στο στόμα του – ούτε από τη σούπα ούτε από τη γλυκόζη. Ταραγμένος φαινόταν, έτοιμος να βάλει τα κλάματα.
       «Τι συμβαίνει παιδί μου;» ανησύχησε η μαμά.
       Εκείνος δεν έβγαζε λέξη. Κι όσο δε μιλούσε, τόσο επέμενε η μάνα μου να μάθει, τόσο μεγάλωνε και η δική μας η περιέργεια.
       Με τα πολλά, αποφάσισε τελικά να μιλήσει. Κι αυτό που μας είπε γράφτηκε στη μνήμη μου ανεξίτηλα.
       Στην  αυλή για το συσσίτιο βρισκόταν με της τάξης του τα παιδιά.
      «Σκαρώνουμε κάτι;» άκουσε έναν από τους συμμαθητές του– “πειραχτήρης” ήταν το παρατσούκλι του - να ψιθυρίζει στον διπλανό, μόλις πήρε τη γλυκόζη στο τενεκεδάκι του.
        Ο άλλος έγνεψε "ναι". Τότε ο πειραχτήρης κάτι του είπε στ' αυτί, κρυφογέλασαν οι δυο τους πονηρά κι εξαφανίστηκαν στη στιγμή.
        Σε λίγο χτύπησε το κουδούνι να μπούνε στην τάξη.
        Πρώτα έμπαιναν τα κορίτσια. 'Υστερα τ' αγόρια. Τελευταία η δασκάλα, που κόντευε να μην ξεχωρίζει από τα παιδιά, έτσι που είχε απομείνει πετσί και κόκαλο. Καταλάβαινες πως ήταν μεγάλη από τα μάτια της μόνο, που τα σκοτείνιαζαν ολόγυρα δυο μαύροι κύκλοι.
        'Οταν μπαίνανε όλοι στην τάξη, έκλεινε την πόρτα,  μετρούσε τα παιδιά σειρά σειρά, έλεγε «εντάξει, φρόνιμα τώρα, μην ακούσω μιλιά» κι αρχίζανε αμέσως το μάθημα.
        Το «εντάξει, φρόνιμα τώρα, μην ακούσω μιλιά» τη φορά εκείνη δεν το είπε. Ούτε να τους μετρήσει την είδανε. Κοντά στην πόρτα της τάξης  στεκόταν σκυφτή, σαν να ψαχούλευε κάτι.
       «Μα τι κάνει η κυρία εκεί;» ρώτησε παραξενεμένος ο Μάνος που δεν καλόβλεπε, τα περισσότερα παιδιά ήταν όρθια ακόμα.
       «Πασαλείψαμε το χερούλι με γλυκόζη», χασκογέλασε από δίπλα ο πειραχτήρης, «για να κολλήσουν τα χέρια της να γελάσουμε!»
         Δε γελάσανε. Καθίσανε τελικά στα θρανία τους και δε μιλούσε κανείς. Βλέπανε τη δασκάλα τους τώρα όλοι βουβοί, σαστισμένοι… Είχε σκύψει κι έγλειφε με λαχτάρα μια το χερούλι της πόρτας, μια την παλάμη της... 'Υστερα γύρισε και τους κοίταξε με παράπονο. Στα μάγουλά της έτρεχαν δάκρυα.
        «Μην τη σπαταλάτε τη γλυκόζη, χρυσά μου, για τ' όνομα του Θεού!», είπε ξέπνοα. «Σας τη δώσαμε όλη, ούτε μια σταγονίτσα δεν κρατήσαμε εμείς οι δάσκαλοι, για να τη φάτε να δυναμώσετε εσείς τα παιδιά. Μην τη σπαταλάτε, σας παρακαλώ, είναι κρίμα! Είν’ αμαρτία!»
        Την πήραν πάλι τα δάκρυα. Κι έκλαιγε, έκλαιγε...
        Μαζευτήκαν όλοι τριγύρω της. Μονάχα ο πειραχτήρης έμεινε στο θρανίο του με το κεφάλι κατεβασμένο. Οι άλλοι σπρώχνονταν ποιος πρώτα να την αγκαλιάσει, ποιος να της πρωτοπεί «από το δικό μου, από το δικό μου, κυρία, να πάρετε λίγο!»
        Ούτ’ ένα τενεκεδάκι δεν άγγιξε η δασκάλα. Μόνο έκλαιγε, έκλαιγε... "

Απόσπασμα από το βιβλίο "Ο καιρός της σοκολάτας"
http://www.loty.gr/mythistorima_analyt_15.htm
http://www.i-read.i-teen.gr/book/o-kairos-tis-sokolatas
http://www.patakis.gr/viewshopproduct.aspx?id=607270

Τετάρτη 3 Απριλίου 2013

21 Μαρτίου: Διεθνής Ημέρα για την εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων και του Ρατσισμού στην κοινωνία και την εκπαίδευση!

 



Η 21η Μαρτίου είναι η Διεθνής Ημέρα για την εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων και του Ρατσισμού στην κοινωνία και την εκπαίδευση. Η Ημέρα αυτή είναι μια ευκαιρία για την εκπαίδευση να ενισχύσει τις δράσεις για την προάσπιση των δικαιωμάτων όλων των παιδιών και την αποτροπή φαινομένων ρατσισμού και διακρίσεων μέσα στη σχολική κοινότητα. Η εκπαιδευτική κοινότητα οφείλει να διαμορφώνει συνθήκες που προάγουν τις αξίες της δημοκρατίας, της αλληλεγγύης, του σεβασμού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, της ειρήνης και της ελευθερίας.

Στη χώρα μας, με βάση το Σύνταγμα, εξασφαλίζεται στον καθένα το «δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη […] Όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων…» (άρθρο 5 §2 και 3 του Συντάγματος).
Σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 4 του Ν. 3304/2005 «Εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης», απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω εθνοτικής καταγωγής στον τομέα της εκπαίδευσης.

Οι διεθνείς συμβάσεις επίσης που έχει συνυπογράψει η χώρα μας (Διεθνής Σύμβαση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Ν. 2462/1997 – ΦΕΚ 25/26-02-1997, τ. Α΄ ̇ Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Ν.2101/1992 – ΦΕΚ 192/02-12-1992, τ. Α΄), δίνουν τη δυνατότητα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς να υπηρετούν καθημερινά και να προάγουν τις αξίες του σεβασμού στην ανθρώπινη ύπαρξη, στην ελευθερία, στην ισότητα και στην αλληλεγγύη για όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά που φοιτούν στα σχολεία της χώρας μας. Δίνουν τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να διαμορφώνουν δημοκρατικούς και ενεργούς πολίτες με κριτική σκέψη, ικανούς να αντιμετωπίζουν φαινόμενα ρατσισμού και φυλετικών διακρίσεων και να οικοδομούν ένα σχολείο αλληλεγγύης, ανοχής, και σεβασμού των δικαιωμάτων όλων των μαθητών.


Οι εκπαιδευτικοί, ιδιαίτερα στις μέρες μας, πρέπει να αισθάνονται ασφαλείς και με βάση το θεσμικό πλαίσιο και τα Αναλυτικά Προγράμματα (Δ.Ε.Π.Π.Σ. και Α.Π.Σ.), να μην επιτρέπουν παρεμβάσεις από εξωθεσμικά κέντρα και παράγοντες, που καμία σχέση δεν έχουν με τα δημοκρατικά ιδεώδη και τις αξίες της ανθρωπιστικής μας παιδείας.
Ο ρόλος της εκπαίδευσης μέσα στο σύγχρονο πλουραλιστικό και πολυπολιτισμικό πλαίσιο αναδεικνύεται πρωταρχικός. Χρειάζεται να μετασχηματίσει τις δράσεις και τον προσανατολισμό της, υιοθετώντας πρακτικές που να διέπονται από το ανθρωπιστικό ιδεώδες, τις αρχές και αξίες της Δημοκρατίας, ιδιαίτερα στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Το Σχολείο έχει όλα τα εχέγγυα για να βοηθήσει τους μαθητές να ανοικοδομήσουν τις αξιακές τους θέσεις και να τους καθοδηγήσει ατομικά και ομαδικά στην:

1. Ειρηνική συνύπαρξη των ατόμων που ζουν σε μια χώρα, στη βάση της ισονομίας και της ισότητας.
2. Αλληλοκατανόηση και αλληλεκτίμηση των ανθρώπων.
3. Αποδοχή και το σεβασμό της πολιτισμικής ετερότητας, γιατί η διαφορά είναι δικαίωμα και όχι προνόμιο.
4. Καταπολέμηση ρατσιστικών τάσεων, προκαταλήψεων και εκδηλώσεων μισαλλοδοξίας και ξενοφοβίας, ώστε οι διαφορετικές κοινωνικές ομάδες που ζουν σε μια χώρα, να μπορούν να επικοινωνούν απρόσκοπτα μεταξύ τους και να συμβάλλουν για την πρόοδο και την ευημερία της.
5. Εμπέδωση της αλληλεγγύης.
6. Παροχή ίσων ευκαιριών σε όλα τα άτομα για εργασία, εκπαίδευση και κοινωνική και οικονομική ανέλιξη και πρόοδο.


Ποιας φυλής ανύπαρχτης ο γόνος να 'μουν        τότε μόνο ενόησα
            που η σκέψη του Άλλου
            διαγώνια σαν ακμή γυαλιού
            και Ορθόν ως πέρα με χάραζε
       ..............................................
«Βλέπεις» είπε «είναι οι Άλλοι
και δε γίνεται Αυτοί χωρίς Εσένα
και δε γίνεται μ' Αυτούς χωρίς, Εσύ
Βλέπεις» είπε «είναι οι Άλλοι
            και ανάγκη πάσα να τους αντικρίσεις
η μορφή σου αν θέλεις ανεξάλειπτη να 'ναι
            και να μείνει αυτή.

Οδ. Ελύτης, « Άξιον Εστί»


http://gmakrakis.blogspot.gr/2013/03/21.html